آموزش پارتیشنبندی هارد و : SSD راهنمای کامل تقسیمبندی اصولی در ویندوز
بسیاری از کاربران ویندوز بعد از خرید یک هارد دیسک جدید یا نصب SSD تازه، با یک درایو بزرگ و یکپارچه مواجه میشوند و نمیدانند چطور باید فضای آن را مدیریت کنند. آموزش پارتیشنبندی هارد دقیقاً همان موضوعی است که این کاربران به آن نیاز دارند. وقتی سیستمعامل جدید نصب میکنید، معمولاً تمام فضای درایو به یک پارتیشن واحد اختصاص پیدا میکند و شما عملاً مدیریتی روی فایلها و دادههای خود ندارید. پارتیشنبندی به شما امکان میدهد فضای ذخیرهسازی را به بخشهای کوچکتر و قابل مدیریتتر تقسیم کنید و هر بخش را برای هدف خاصی در نظر بگیرید.
در این مقاله به صورت جامع و کاربردی، نحوه تقسیمبندی هارد در ویندوز را با استفاده از ابزارهای داخلی و روشهای مختلف آموزش خواهیم داد. فرقی نمیکند که میخواهید یک هارد دیسک مکانیکی سنتی را پارتیشنبندی کنید یا یک SSD پرسرعت را؛ مراحل کلی کار تقریباً مشابه است هرچند تفاوتهای ظریفی وجود دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
پارتیشن چیست و چرا باید هارد را پارتیشنبندی کنیم؟
قبل از اینکه وارد مراحل عملی آموزش پارتیشنبندی شویم، بهتر است بفهمیم اصلاً پارتیشن چه مفهومی دارد و چه کاربردهایی برایمان دارد. پارتیشن در واقع یک بخش مجازی از فضای فیزیکی یک هارد دیسک است که به صورت مستقل عمل میکند. وقتی شما یک هارد را پارتیشنبندی میکنید، در واقع آن دیسک بزرگ را به چند دیسک کوچکتر تقسیم میکنید که هرکدام سیستم فایل مخصوص به خود را دارند و از نظر سیستمعامل به عنوان درایوهای جداگانه شناخته میشوند.
دلایل متعددی وجود دارد که چرا پارتیشنبندی هارد اهمیت دارد. اول از همه، جداسازی فایلهای شخصی از فایلهای سیستمی باعث میشود اگر روزی نیاز به نصب مجدد ویندوز داشتید، اطلاعات شخصیتان دستنخورده باقی بماند و از دست رفتن اطلاعات اتفاق نیفتد. دوم اینکه با داشتن پارتیشنهای جداگانه، مدیریت فضا و پیدا کردن فایلها بسیار سادهتر میشود. سوم اینکه میتوانید هر پارتیشن را با سیستم فایل متفاوتی فرمت کنید که هرکدام مزایای خاص خود را دارند.
انواع سیستم فایل در ویندوز
یکی از تصمیمات مهمی که هنگام پارتیشنبندی SSD یا هارد دیسک باید بگیرید، انتخاب نوع سیستم فایل است. سیستم فایل در واقع روشی است که ویندوز با آن فایلها را روی دیسک ذخیره و سازماندهی میکند. ویندوز چندین سیستم فایل مختلف را پشتیبانی میکند که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند.
سیستم فایل NTFS محبوبترین و پیشنهادشدهترین گزینه برای درایو ویندوز است. NTFS از فایلهای بزرگ با حجم بالا پشتیبانی میکند، امکانات امنیتی پیشرفتهای مثل کنترل دسترسی و مجوزها دارد و حداکثر حجم فایل در آن عملاً نامحدود است. اگر از FAT32 استفاده کنید، حداکثر حجم فایل ۴ گیگابایت محدود میشود که برای فایلهای حجیم مشکلساز خواهد بود. exFAT هم گزینه خوبی برای درایوهای خارجی است چون محدودیت ۴ گیگابایت FAT32 را ندارد و با اکثر دستگاهها سازگار است.
آموزش پارتیشنبندی در Disk Management
ابزار Disk Management یا مدیریت دیسک یکی از قدرتمندترین ابزارهای داخلی ویندوز است که بدون نیاز به نصب هیچ نرمافزار اضافی میتوانید از آن برای پارتیشنبندی هارد استفاده کنید. این ابزار تمام امکانات پایهای مورد نیاز برای ایجاد پارتیشن جدید، تغییر اندازه پارتیشن، فرمت کردن درایو و حذف پارتیشن را در اختیار شما قرار میدهد.
باز کردن ابزار Disk Management
چندین روش برای دسترسی به Disk Management وجود دارد. سادهترین روش این است که روی آیکون This PC یا This PC در دسکتاپ راستکلیک کنید و گزینه Manage را انتخاب نمایید. از پنجره Computer Management که باز میشود، از منوی سمت چپ روی گزینه Disk Management کلیک کنید. روش دیگر این است که کلیدهای Win و X را همزمان فشار دهید و از منوی باز شده Disk Management را انتخاب کنید. همچنین میتوانید در کادر جستجوی استارت عبارت Create and format hard disk partitions را تایپ کنید.
مشاهده وضعیت دیسکها
بعد از باز شدن Disk Management، یک نمای کلی از تمام دیسکها و پارتیشنهای سیستم خود میبینید. در قسمت بالا یک نمای فهرستی از درایوها و در قسمت پایین یک نمای گرافیکی از دیسکها به صورت نوارهای رنگی نمایش داده میشود. هر رنگ نشاندهنده نوع پارتیشن و سیستم فایل آن است. دیسکها با شمارههای ۰، ۱، ۲ و غیره مشخص شدهاند و پارتیشنهای هر دیسک با حروف درایو مانند C، D، E و غیره شناخته میشوند.
اگر دیسک جدیدی به سیستم اضافه کردهاید ولی در Disk Management نمیبینید، روی فضای خالی در قسمت پایین پنجره راستکلیک کنید و گزینه Refresh را بزنید. گاهی اوقات سیستم جدید اضافه شده را بلافاصله تشخیص نمیدهد.
ایجاد پارتیشن جدید از فضای تخصیصدادهنشده
برای ایجاد پارتیشن جدید روی هارد، ابتدا باید فضای تخصیصدادهنشده یا Unallocated داشته باشید. اگر هارد جدیدی خریدار کردهاید که قبلاً پارتیشنبندی نشده، معمولاً کل فضای آن به صورت Unallocated نمایش داده میشود. روی آن فضای خالی راستکلیک کنید و گزینه New Simple Volume را انتخاب نمایید.
در اولین مرحله از ویزارد ایجاد پارتیشن جدید، باید حجم پارتیشن را مشخص کنید. مقدار پیشنهادی که معمولاً کل فضای موجود است نمایش داده میشود ولی شما میتوانید هر مقداری که میخواهید وارد کنید. اگر میخواهید چند پارتیشن از یک دیسک بسازید، در اینجا فقط بخشی از فضا را تخصیص دهید و بقیه را برای پارتیشنهای بعدی باقی بگذارید.
در مرحله دوم، یک حرف درایو برای پارتیشن جدید انتخاب کنید. معمولاً ویندوز اولین حرف موجود را پیشنهاد میدهد ولی شما میتوانید هر حرف دلخواهی را از لیست انتخاب کنید. فقط دقت کنید که حرف انتخابی قبلاً به درایو دیگری اختصاص داده نشده باشد.
مرحله سوم مربوط به تنظیمات سیستم فایل است. از منوی کشویی File System گزینه NTFS را انتخاب کنید. در بخش Allocation unit size گزینه Default را رها کنید مگر اینکه دلیل خاصی برای تغییر آن داشته باشید. در فیلد Volume label یک نام دلخواه برای پارتیشن وارد کنید مثلاً Documents یا Games. تیک گزینه Perform a quick format را بگذارید تا فرمت کردن سریعتر انجام شود ولی اگر میخواهید پارتیشن کاملاً پاکسازی شود، این تیک را بردارید.
در نهایت روی Next و سپس Finish کلیک کنید. پارتیشن جدید شما در عرض چند ثانیه ایجاد میشود و در Disk Management قابل مشاهده خواهد بود. این روش سادهترین و سریعترین راه برای پارتیشنبندی هارد در Disk Management است.
فرمت کردن هارد و SSD
فرمت کردن فرآیند پاکسازی کامل یک پارتیشن و نوشتن ساختار سیستم فایل جدید روی آن است. وقتی یک پارتیشن را فرمت میکنید، تمام دادههای موجود در آن پاک میشوند و فضای خالی تمیز و آماده استفاده در اختیار شما قرار میگیرد. به همین دلیل است که قبل از فرمت کردن باید حتماً از اطلاعات مهم خود نسخه پشتیبان تهیه کنید.
برای فرمت کردن یک پارتیشن موجود در Disk Management، روی پارتیشن مورد نظر راستکلیک کنید و گزینه Format را انتخاب نمایید. در پنجره باز شده، نام درایو، سیستم فایل و اندازه واحد تخصیص را مشخص کنید. اگر از SSD استفاده میکنید حتماً سیستم فایل را روی NTFS بگذارید تا از تمام قابلیتهای بهینهسازی SSD بهرهمند شوید.
نکته مهمی که باید در نظر داشته باشید این است که فرمت کردن با گزینه Quick Format بسیار سریعتر انجام میشود چون فقط نشانگرهای فایلها را پاک میکند و دادههای واقعی همچنان روی دیسک باقی میمانند تا زمانی که روی آنها نوشته شود. اما فرمت کردن بدون گزینه Quick Format یک پاکسازی کامل انجام میدهد که زمان بیشتری طول میکشد ولی اطمینان بیشتری از عدم بازیابی دادهها توسط نرمافزارهای بازیابی فراهم میکند.
تغییر اندازه پارتیشن بدون از دست رفتن اطلاعات
یکی از کاربردیترین قابلیتهای Disk Management امکان تغییر اندازه پارتیشن بدون از دست رفتن اطلاعات است. فرض کنید پارتیشن C شما کوچک شده و فضای کافی ندارد ولی پارتیشن D فضای اضافی زیادی دارد. شما میتوانید بدون اینکه اطلاعات پارتیشن D از بین برود، بخشی از فضای آن را به پارتیشن C اضافه کنید.
برای این کار ابتدا باید فضای پارتیشن D را کوچکتر کنید. روی پارتیشن D راستکلیک کنید و گزینه Shrink Volume را انتخاب نمایید. ویندوز به صورت خودکار فضای قابل کوچکسازی را محاسبه میکند. در فیلد Amount of space to shrink in MB مقدار مگابایتی که میخواهید از پارتیشن D کم شود را وارد کنید. این مقدار به فضای Unallocated تبدیل میشود.
حالا روی همان فضای Unallocated راستکلیک کنید و New Simple Volume را بزنید. مراحل ایجاد پارتیشن جدید را طی کنید و آن را به پارتیشن C اضافه نمایید. البته روش سادهتر این است که فضای Unallocated را مستقیماً به پارتیشن C اضافه کنید. برای این کار روی پارتیشن C راستکلیک کنید و گزینه Extend Volume را انتخاب نمایید. اگر فضای Unallocated بلافاصله بعد از پارتیشن C قرار داشته باشد، میتوانید آن را بدون هیچ مشکلی به پارتیشن C اضافه کنید.
نکته بسیار مهم: برای اضافه شدن فضای Unallocated به یک پارتیشن، این فضا باید دقیقاً در ادامه پارتیشن قرار داشته باشد. اگر پارتیشن دیگری بین آنها وجود داشته باشد، امکان Extend Volume وجود نخواهد داشت. به همین دلیل است که گاهی اوقات نیاز است ابتدا پارتیشنهای میانی را حذف یا جابجا کنید.
پارتیشنبندی SSD: نکات خاص و بهینهسازی
پارتیشنبندی SSD تفاوتهای مهمی با پارتیشنبندی هارد دیسک سنتی دارد که آگاهی از آنها میتواند به عملکرد و طول عمر SSD شما کمک شایانی کند. در این بخش از آموزش پارتیشنبندی SSD، نکات ویژهای که باید در نظر داشته باشید را بررسی میکنیم.
مهمترین نکته در مورد SSD این است که پارتیشن باید از ابتدای دیسک شروع شود و تراز باشد. SSD ها برای عملکرد بهینه به بلوکهای ۴ کیلوبایتی تقسیم میشوند و اگر پارتیشن از محل درستی شروع نشود، عملکرد کلی دیسک افت پیدا میکند. ویندوز ۱۰ و ۱۱ معمولاً این کار را به صورت خودکار انجام میدهند ولی اگر از ابزارهای قدیمی یا نرمافزارهای شخص ثالث استفاده میکنید، باید مطمئن شوید که تراز پارتیشن درست تنظیم شده است.
همچنین توصیه میشود که پارتیشنبندی SSD را به گونهای انجام دهید که حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از فضای SSD خالی باقی بماند. این فضای خالی به کنترلر SSD اجازه میدهد تا عملیات wear leveling و garbage collection را به درستی انجام دهد و عمر درایو افزایش پیدا کند. اگر SSD را کاملاً پر کنید، عملکرد آن به شدت افت خواهد کرد.
یکی دیگر از نکات مهم در پارتیشنبندی SSD این است که TRIM را فعال کنید. TRIM یک دستور سیستمعامل است که به SSD اطلاع میدهد کدام بلوکها دیگر استفاده نمیشوند و میتوانند پاک شوند. ویندوز ۱۰ و ۱۱ به صورت پیشفرض TRIM را فعال دارند ولی میتوانید با دستور fsutil behavior query DisableDeleteNotify در CMD بررسی کنید که وضعیت TRIM چگونه است. اگر مقدار آن صفر باشد یعنی TRIM فعال است و اگر یک باشد باید آن را با دستور fsutil behavior set DisableDeleteNotify 0 فعال کنید.
ترکیب هارد و SSD برای بهترین عملکرد
بسیاری از کاربران یک SSD برای نصب ویندوز و برنامهها و یک هارد دیسک بزرگتر برای ذخیره فایلها دارند. پارتیشنبندی اصولی در چنین سیستمی اهمیت زیادی دارد. بهترین رویکرد این است که SSD را به دو پارتیشن تقسیم کنید: یک پارتیشن کوچکتر برای نصب ویندوز و یک پارتیشن بزرگتر برای نصب بازیها و برنامههای سنگین. این کار باعث میشود سرعت بوت و اجرای برنامهها به حداکثر برسد.
هارد دیسک را هم میتوانید به چند پارتیشن تقسیم کنید. مثلاً یک پارتیشن برای فایلهای شخصی مانند عکس و فیلم، یک پارتیشن برای مستندات و پروژههای کاری، و یک پارتیشن برای آرشیو و پشتیبانگیری. این تقسیمبندی منطقی سازماندهی فایلها را بسیار سادهتر میکند و مدیریت فضا را آسانتر میسازد.
حذف و ادغام پارتیشنها
گاهی اوقات نیاز پیدا میکنید که پارتیشنهای موجود را حذف یا ادغام کنید. برای حذف یک پارتیشن در Disk Management، روی آن راستکلیک کنید و گزینه Delete Volume را انتخاب نمایید. توجه داشته باشید که با حذف پارتیشن، تمام دادههای موجود در آن از بین خواهد رفت. پس حتماً قبل از حذف، از اطلاعات مهم خود نسخه پشتیبان تهیه کنید.
برای ادغام دو پارتیشن مجاور، باید ابتدا پارتیشن دوم را حذف کنید تا فضای آن به Unallocated تبدیل شود. سپس روی پارتیشن اول راستکلیک کنید و Extend Volume را بزنید تا فضای آزاد به آن اضافه شود. در نظر داشته باشید که فقط میتوان پارتیشنهایی را ادغام کرد که مجاور یکدیگر باشند و هیچ پارتیشن دیگری بین آنها قرار نداشته باشد.
اشتباهات رایج در پارتیشنبندی
در پایان این آموزش پارتیشنبندی هارد، بهتر است با رایجترین اشتباهاتی که کاربران مرتکب میشوند آشنا شوید تا بتوانید از آنها اجتناب کنید.
یکی از بزرگترین اشتباهات، پارتیشنبندی نکردن از ابتداست. خیلی از کاربران سالها با یک درایو C واحد کار میکنند و وقتی نیاز به نصب مجدد ویندوز پیدا میکنند، تمام اطلاعات شخصیشان از بین میرود. بهتر است از همان ابتدا حداقل دو پارتیشن داشته باشید: یکی برای ویندوز و برنامهها و دیگری برای فایلهای شخصی.
اشتباه دیگر اختصاص دادن کل فضای SSD به یک پارتیشن است. همانطور که قبلاً هم اشاره کردیم، همیشه مقداری فضای خالی روی SSD باقی بگذارید تا عملکرد و طول عمر آن حفظ شود. همچنین اختصاص دادن حجم نادرست به پارتیشنها هم مشکلساز است. اگر پارتیشن ویندوز را بیش از حد کوچک بگیرید، به زودی با کمبود فضا مواجه خواهید شد و اگر بیش از حد بزرگ بگیرید، فضای هدررفته زیادی خواهید داشت.
جمعبندی
پارتیشنبندی هارد و SSD یکی از مهمترین مهارتهایی است که هر کاربر ویندوز باید آن را بلد باشد. با استفاده از ابزار Disk Management که به صورت پیشفرض در ویندوز وجود دارد، میتوانید بدون نیاز به نصب هیچ نرمافزار اضافی، نحوه تقسیمبندی هارد در ویندوز را به راحتی انجام دهید. فرمت کردن هارد و SSD، ایجاد پارتیشن جدید، تغییر اندازه پارتیشن بدون از دست رفتن اطلاعات و بهینهسازی SSD همگی با همین ابزار ساده قابل انجام هستند.
اگر مراحل این آموزش پارتیشنبندی را به ترتیب دنبال کنید، میتوانید فضای ذخیرهسازی سیستم خود را به بهترین شکل سازماندهی کنید و از مشکلات آینده مانند کمبود فضا یا از دست رفتن اطلاعات جلوگیری نمایید.
سوالات متداول
آیا پارتیشنبندی هارد باعث کاهش سرعت میشود؟
خیر، پارتیشنبندی هارد دیسک تأثیر منفی روی سرعت ندارد. پارتیشنبندی SSD هم در صورتی که تراز پارتیشن درست انجام شود، تأثیر منفی نخواهد داشت. در واقع داشتن چند پارتیشن سازمانیافته میتواند با کاهش زمان جستجوی فایلها، مدیریت فضا را سادهتر کند.
آیا فرمت کردن اطلاعات را برای همیشه پاک میکند؟
فرمت کردن عادی با گزینه Quick Format دادهها را از دید سیستمعامل پاک میکند ولی نرمافزارهای بازیابی پیشرفته ممکن است بتوانند آنها را بازگردانند. اگر اطلاعات حساس دارید و میخواهید مطمئن شوید که قابل بازیابی نیستند، باید از ابزارهای پاکسازی امن استفاده کنید.
آیا میتوان پارتیشن ویندوز را بدون نصب مجدد ویندوز تغییر داد؟ بله، با استفاده از Disk Management و قابلیت Extend Volume و Shrink Volume میتوانید اندازه پارتیشن ویندوز را تغییر دهید بدون اینکه نیاز به نصب مجدد سیستمعامل باشد. البته شرط مهم این است که فضای Unallocated دقیقاً بعد از پارتیشن ویندوز قرار داشته باشد.
چند پارتیشن برای یک سیستم مناسب است؟
برای اکثر کاربران دو تا سه پارتیشن کافی است. یک پارتیشن برای ویندوز و برنامهها، یک پارتیشن برای فایلهای شخصی و یک پارتیشن برای بازیها یا پروژههای حجیم. داشتن پارتیشنهای بیشتر از این تعداد معمولاً ضرورتی ندارد و فقط مدیریت را پیچیدهتر میکند.
آیا پارتیشنبندی SSD عمر آن را کاهش میدهد؟
خود پارتیشنبندی SSD عمر آن را کاهش نمیدهد. عملیات پاکسازی و نوشتن مجدد که در فرآیند فرمت کردن اتفاق میافتد بخشی از استفاده عادی SSD است و تأثیر قابل توجهی روی عمر درایو ندارد. آنچه عمر SSD را تحت تأثیر قرار میدهد، میزان کلی نوشتن دادهها یا همان TBW است نه خود پارتیشنبندی.
چه تفاوتی بین پارتیشنبندی GPT و MBR وجود دارد؟
MBR یک سیستم قدیمیتر است که حداکثر ۴ پارتیشن اصلی پشتیبانی میکند و حداکثر حجم دیسک آن ۲ ترابایت است. GPT سیستم جدیدتری است که محدودیتی در تعداد پارتیشن ندارد و از دیسکهای بسیار بزرگتر از ۲ ترابایت پشتیبانی میکند. برای سیستمهای جدید با UEFI استفاده از GPT توصیه میشود.
آیا میتوان پارتیشن Recovery را حذف کرد؟ پارتیشن Recovery حاوی ابزارهای بازیابی ویندوز است. اگر فضای دیسک کمی دارید میتوانید آن را حذف کنید ولی توصیه میشود قبل از حذف، یک فلش USB قابل بوت با ابزارهای بازیابی ویندوز بسازید تا در صورت نیاز دسترسی به ابزارهای بازیابی داشته باشید.
